Hãy hỏi trước khi chụp ảnh người dân, nhất là người già, trẻ em, và đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng cao. Nếu họ từ chối, cảm ơn và hạ máy xuống. Đừng cho trẻ em tiền hay kẹo để đổi lấy một tấm ảnh, đừng chụp những khoảnh khắc riêng tư, và hãy nghĩ kỹ trước khi đăng ảnh người khác lên mạng.
Chào bạn, đây là Dân Du Lịch. Những bức chân dung đẹp nhất của một chuyến đi thường là gương mặt người ở nơi đó. Nhưng đằng sau ống kính của mình là một con người thật, với cảm xúc và quyền riêng tư của họ. Tập này mình kể cách chụp ảnh người khác sao cho cả hai bên đều thấy dễ chịu.
Vì sao phải hỏi trước?
Thử nghĩ ngược lại: bạn đang làm việc, đang ăn cơm, đang chơi với con, bỗng một người lạ chĩa máy ảnh vào mặt chụp liên tục rồi bỏ đi. Hẳn bạn sẽ thấy khó chịu. Người ở nơi bạn đến cũng vậy.
Ở một số cộng đồng, có người không muốn bị chụp ảnh vì niềm tin, vì phong tục, hoặc đơn giản vì không thích. Điều đó cần được tôn trọng.
Hỏi trước còn mở ra điều hay hơn: một cuộc trò chuyện. Nhiều bức ảnh đẹp nhất đến sau khi người chụp ngồi xuống nói chuyện, uống chén nước, và người được chụp thoải mái mỉm cười thật.
Không biết tiếng của họ cũng không sao. Một nụ cười, chỉ vào máy ảnh, ánh mắt hỏi ý, là đủ để người ta hiểu. Họ gật đầu thì chụp, lắc đầu thì thôi.
Ống kính tầm xa cho phép chụp người ta từ rất xa mà họ không biết. Có thể làm được, nhưng điều đó không làm cho việc chụp lén trở nên lịch sự hơn. Với chân dung rõ mặt, nguyên tắc hỏi trước vẫn giữ nguyên.
Khi được đồng ý và khi bị từ chối
Khi được đồng ý, chụp nhanh gọn, không bắt người ta tạo dáng quá lâu. Cho họ xem tấm ảnh vừa chụp, nhiều người rất thích được xem mình trong ảnh.
Nếu có thể, gửi lại ảnh cho họ, qua số điện thoại hay mạng xã hội nếu họ dùng. Với nhiều người ở vùng xa, một tấm ảnh đẹp của chính mình là món quà quý.
Khi bị từ chối, cảm ơn, hạ máy, và đi tiếp. Đừng chụp lén từ xa sau khi họ đã từ chối, đừng nài nỉ.
Có những nơi, người ta có thể đề nghị một khoản tiền nhỏ để được chụp, nhất là ở những điểm đông khách. Tuỳ bạn quyết định, nhưng nếu không muốn trả, hãy lịch sự không chụp.
Trẻ em: đừng đổi kẹo lấy ảnh
Trẻ em vùng cao với đôi má đỏ, ánh mắt trong là hình ảnh nhiều người muốn chụp. Nhưng với trẻ em, càng cần cẩn thận hơn.
Hỏi cha mẹ hoặc người lớn đi cùng trước khi chụp trẻ. Không chụp trẻ khi đang tắm, đang không mặc đủ quần áo, đang khóc hay trong hoàn cảnh khó khăn để khoe lên mạng.
Không cho trẻ tiền, kẹo, đồ chơi để đổi lấy ảnh. Thói quen này dạy trẻ rằng đứng chờ khách du lịch để xin là có quà, kéo trẻ ra khỏi trường học, và có thể làm hỏng răng của trẻ ở nơi thiếu dịch vụ nha khoa.
Nếu muốn giúp đỡ trẻ em vùng cao, hãy đóng góp qua trường học, qua chính quyền địa phương, hoặc các chương trình có trách nhiệm, chứ không phát trực tiếp trên đường.
Chợ phiên, lễ hội và khoảnh khắc riêng tư
Ở chợ phiên vùng cao, người dân đến để mua bán, gặp gỡ, đó là ngày quan trọng của họ, không phải màn trình diễn cho khách. Đứng chắn lối đi, chĩa máy vào từng người là làm phiền công việc của họ.
Chụp toàn cảnh chợ, không khí chung thì thường thoải mái hơn. Chụp chân dung cận cảnh thì hỏi trước.
Một cách tự nhiên để được chụp là mua một món gì đó, trò chuyện với người bán, rồi mới xin phép. Khi đã là khách hàng, đã hỏi han nhau, lời xin chụp ảnh nghe thân thiện hơn rất nhiều so với một ống kính từ xa.
Ở lễ hội, nghi lễ truyền thống, có những phần thiêng liêng không được chụp. Hỏi người tổ chức hoặc người địa phương để biết.
Không chụp người đang gặp chuyện buồn, đám tang, người bệnh, người đang trong hoàn cảnh khó khăn. Những khoảnh khắc đó không phải là tư liệu du lịch.
Trước khi đăng ảnh lên mạng
Trước khi đăng ảnh người khác, nhất là trẻ em, tự hỏi: nếu đây là con mình, mẹ mình, mình có muốn tấm ảnh này được đăng kèm dòng chữ như vậy không.
Tránh những dòng chú thích thương hại, giễu cợt, hay biến người ta thành biểu tượng của nghèo khổ. Hãy kể về họ như kể về một con người với cuộc sống và niềm tự hào riêng.
Không gắn vị trí chính xác nhà của một đứa trẻ hay một gia đình. Thông tin đó có thể bị người xấu lợi dụng.
Lần tới khi muốn chụp một gương mặt đẹp ở nơi đến, bạn thử ngồi xuống hỏi chuyện trước, rồi mới xin phép chụp. Mình tin bức ảnh đó sẽ khác hẳn, và bạn có thêm một câu chuyện để kể.
Câu hỏi thường gặp
Có cần xin phép khi chụp ảnh người dân không?
Nên xin phép, nhất là khi chụp chân dung cận cảnh, người già, trẻ em và đồng bào dân tộc thiểu số. Một nụ cười và cử chỉ hỏi ý là đủ dù không biết tiếng.
Cho trẻ em vùng cao kẹo có sao không?
Nên tránh. Thói quen này dạy trẻ đứng chờ khách để xin quà, có thể kéo trẻ ra khỏi trường và ảnh hưởng răng miệng. Muốn giúp thì qua trường học hoặc chương trình có trách nhiệm.
Người dân đòi tiền khi chụp ảnh thì làm sao?
Tuỳ bạn quyết định. Nếu không muốn trả, hãy lịch sự không chụp, đừng chụp lén sau đó.
Chụp ảnh ở chợ phiên vùng cao cần lưu ý gì?
Đừng đứng chắn lối, chụp toàn cảnh thì thoải mái hơn, chụp cận người thì hỏi trước. Nhớ rằng chợ phiên là ngày quan trọng của người dân, không phải màn trình diễn.
Đăng ảnh trẻ em gặp khi đi du lịch có nên không?
Cân nhắc kỹ. Xin phép người lớn của trẻ, tránh chú thích thương hại hay giễu cợt, và không gắn vị trí chính xác nơi trẻ sống.
