Ở homestay nhà dân, hãy chào hỏi người lớn trong nhà, hỏi về giờ giấc sinh hoạt và những điều kiêng kỵ, giữ yên lặng buổi tối, tiết kiệm điện nước, dọn dẹp chỗ mình dùng, hỏi trước khi chụp ảnh bên trong nhà, và báo trước nếu về muộn. Nhớ rằng bạn đang là khách trong một gia đình có ông bà, có trẻ nhỏ, chứ không phải đang ở khách sạn.
Chào bạn, đây là Dân Du Lịch. Ngủ một đêm trong nhà sàn ở bản, ăn cơm cùng gia đình người miền Tây, ở nhà một gia đình làng nghề, những trải nghiệm đó chỉ có được khi ở nhà dân. Tập này mình kể những phép lịch sự giúp bạn thành vị khách mà chủ nhà mong được đón lần nữa.
Chào hỏi và hỏi về nếp nhà
Khi đến, chào hỏi người lớn tuổi nhất trong nhà trước. Ở nhiều vùng, đó là cách thể hiện sự tôn trọng mà chủ nhà rất để ý.
Hỏi chủ nhà về nếp sinh hoạt của gia đình: mấy giờ ăn cơm, mấy giờ đi ngủ, cửa khoá lúc nào, nhà tắm dùng thế nào. Mỗi nhà một nếp, hỏi trước giúp bạn không làm phiền ai.
Hỏi luôn về những điều kiêng kỵ. Ở nhà của đồng bào dân tộc, có thể có những gian, những vật không được chạm, không được ngồi, như bàn thờ, bếp lửa, cột nhà chính. Có nơi kiêng huýt sáo trong nhà, kiêng khách vào khi nhà có việc. Không biết thì hỏi, chủ nhà sẽ quý vì bạn hỏi.
Cởi giày dép trước khi vào nhà nếu thấy chủ nhà làm vậy. Ở nhà sàn, gần như luôn để giày dưới chân cầu thang.
Bữa ăn cùng gia đình
Nhiều homestay nhà dân phục vụ bữa ăn cùng gia đình, đó là phần quý nhất của trải nghiệm. Có mặt đúng giờ, chờ người lớn cầm đũa trước rồi mới ăn.
Ăn thử mỗi món một chút, khen món ngon. Nếu có món không ăn được vì dị ứng, ăn kiêng hay không quen, nói nhẹ nhàng với chủ nhà từ trước, đừng để đến bữa mới từ chối.
Rượu mời là chuyện hay gặp ở nhiều vùng, nhất là vùng cao. Bạn có thể nhận một chén để chung vui, và từ chối khéo những chén sau nếu không uống được. Nói rõ là sức khoẻ không cho phép, hay mai còn phải lái xe, chủ nhà thường hiểu.
Sau bữa ăn, hỏi xem có thể giúp dọn dẹp không. Dù chủ nhà thường từ chối, lời đề nghị đó luôn được đón nhận vui vẻ.
Yên lặng buổi tối, tiết kiệm điện nước
Ở nhà dân, người ta thường ngủ sớm và dậy sớm, nhất là ở nông thôn, vùng cao. Giữ yên lặng sau giờ đi ngủ của gia đình, nói chuyện nhỏ, không bật nhạc to.
Nếu về muộn, báo trước với chủ nhà, hỏi cách mở cửa. Về thì đi nhẹ, không làm cả nhà thức giấc.
Ở nhiều vùng, điện và nước không dồi dào như ở thành phố. Tắm nhanh, tắt đèn, tắt quạt khi ra ngoài, không để điều hoà chạy khi không có người.
Nước nóng ở một số nhà đun bằng củi hoặc bình nhỏ, dùng tiết kiệm để người sau còn có nước.
Buổi sáng, nếu dậy sớm, bạn có thể theo chủ nhà ra vườn, ra chợ, ra đồng. Hỏi xem có được đi cùng không, nhiều gia đình rất vui khi khách muốn biết công việc hằng ngày của họ, và đó là những giờ phút bạn hiểu về nơi đến nhiều nhất.
Dọn dẹp, chụp ảnh và trẻ con trong nhà
Giữ gọn chỗ ngủ của mình, gấp chăn khi dậy, không bày đồ ra khắp nhà. Ở gian ngủ chung, đồ đạc của mình để gọn một góc.
Rác thì hỏi chủ nhà bỏ ở đâu, có phân loại không. Ở vùng xa, có khi bạn nên mang bớt rác ra khỏi bản.
Hỏi trước khi chụp ảnh bên trong nhà, bàn thờ, người trong gia đình. Đó là không gian riêng tư của họ.
Trẻ con trong nhà thường rất tò mò về khách. Chơi với trẻ vui vẻ, nhưng không cho trẻ kẹo, quà khi chưa hỏi cha mẹ, và không chụp ảnh đăng lên mạng khi chưa được phép.
Quà nhỏ và lời cảm ơn khi ra về
Nhiều khách thích mang chút quà cho chủ nhà. Một món đặc sản quê mình, đồ dùng học tập cho trẻ con trong nhà, là những món quà nhỏ mà ý nghĩa. Không bắt buộc, và đừng tặng tiền mặt như bố thí.
Mua sản phẩm của gia đình hoặc của bản làng như vải dệt, mật ong, đồ đan, nếu có, là cách giúp đỡ thiết thực.
Khi ra về, cảm ơn cả nhà, chào người lớn tuổi. Nếu được, để lại vài dòng trong sổ lưu niệm hoặc viết một đánh giá trung thực, cụ thể, để những khách sau biết đến gia đình.
Đừng hứa gửi ảnh, gửi quà nếu không chắc sẽ làm. Nếu đã hứa, hãy làm. Nhiều chủ nhà vẫn chờ tấm ảnh khách hứa gửi.
Lần tới ở nhà dân, bạn thử hỏi chủ nhà câu đầu tiên là nhà mình có điều gì cần kiêng không ạ. Một câu hỏi đó thôi đã mở ra cả một buổi tối trò chuyện, và bạn sẽ được đón như người nhà.
Câu hỏi thường gặp
Ở homestay nhà dân cần chuẩn bị gì?
Đồ dùng cá nhân, quần áo kín đáo, dép đi trong nhà, chút quà nhỏ nếu muốn, và tinh thần sẵn sàng hỏi chủ nhà về nếp sinh hoạt và những điều kiêng kỵ.
Ở nhà sàn của đồng bào dân tộc cần kiêng gì?
Mỗi dân tộc, mỗi vùng có kiêng kỵ riêng, thường liên quan đến bàn thờ, bếp lửa, cột nhà chính. Hỏi chủ nhà ngay khi đến để làm đúng.
Bị mời rượu khi ở nhà dân thì từ chối thế nào?
Có thể nhận một chén để chung vui, rồi từ chối khéo những chén sau bằng lý do sức khoẻ hay phải lái xe hôm sau. Chủ nhà thường thông cảm khi bạn nói nhẹ nhàng.
Có nên tặng quà cho chủ nhà homestay không?
Không bắt buộc, nhưng một món quà nhỏ như đặc sản quê mình, đồ dùng học tập cho trẻ là cử chỉ đẹp. Mua sản phẩm của gia đình cũng là cách giúp thiết thực.
Ở homestay có được về khuya không?
Báo trước với chủ nhà, hỏi cách mở cửa, và về thì đi nhẹ để không làm cả nhà thức giấc. Ở nông thôn, vùng cao, nhiều nhà ngủ rất sớm.
