Mỗi nước có những phép lịch sự riêng về xếp hàng, nói to nơi công cộng, tiền bồi dưỡng, cởi giày khi vào nhà, cách chào hỏi, giờ giấc. Trước khi đi, hãy tìm hiểu vài điều cơ bản của nơi đến, rồi khi đến thì quan sát người địa phương và làm theo; lỡ làm sai thì thành thật xin lỗi. Không ai đòi khách phải biết hết, nhưng ai cũng quý người khách chịu để ý.
Chào bạn, đây là Dân Du Lịch. Lần đầu ra nước ngoài, nhiều người lo ngôn ngữ, lo thủ tục, mà ít ai nghĩ đến chuyện phép lịch sự. Có những thói quen ở nhà mình hoàn toàn bình thường, nhưng ở nơi khác lại bị coi là khiếm nhã, và ngược lại. Tập này mình kể những điểm hay khác nhau nhất, không nói về nước nào cụ thể, để bạn biết nên chú ý ở đâu.
Xếp hàng và không gian công cộng
Ở nhiều nơi, xếp hàng là quy tắc rất nghiêm: chờ lên xe buýt, mua vé, thanh toán, vào thang máy. Chen ngang dù chỉ một người cũng bị coi là rất thất lễ.
Trên phương tiện công cộng ở một số nước, người ta giữ yên lặng, không nói chuyện điện thoại, không nói to. Ở thang cuốn, có nơi quy định đứng một bên để người vội đi bên kia.
Khoảng cách cá nhân cũng khác nhau. Ở một số nơi, người ta đứng cách nhau xa hơn, ít khi chạm vào người lạ, kể cả vỗ vai thân mật.
Cách đơn giản nhất là quan sát. Nhìn người địa phương đứng ở đâu, nói to hay nhỏ, rồi làm theo.
Tiền bồi dưỡng: có nơi bắt buộc, có nơi không nên
Tiền bồi dưỡng cho người phục vụ là chuyện mỗi nơi một khác. Có nước coi gần như là bắt buộc ở nhà hàng, taxi, khách sạn, và người phục vụ sống phần lớn nhờ khoản này. Không đưa là bị coi là chê dịch vụ.
Có nước thì phí phục vụ đã tính vào hoá đơn, không cần thêm. Có nước còn coi việc đưa tiền bồi dưỡng là không cần thiết, thậm chí làm người phục vụ ngại.
Tìm hiểu trước thói quen ở nước đến, mức thường thấy là bao nhiêu, ở những dịch vụ nào. Đọc kỹ hoá đơn xem đã có phí phục vụ chưa.
Khi không chắc, hỏi lễ tân chỗ ở. Họ biết rõ thói quen ở địa phương và sẵn lòng chỉ cho khách.
Giày dép, chào hỏi và cử chỉ
Ở nhiều nơi, nhất là các nước châu Á, cởi giày khi vào nhà, vào một số nhà hàng truyền thống, chùa đền là bình thường. Mang tất sạch, không rách, vì bạn sẽ đi chân tất khá nhiều.
Cách chào hỏi khác nhau: cúi chào, bắt tay, chắp tay, hôn má. Để người địa phương chào trước, rồi đáp lại theo cách của họ.
Một số cử chỉ quen thuộc ở mình có thể mang nghĩa khác ở nơi khác, như cách chỉ tay, cách vẫy gọi, chạm vào đầu người khác. Tìm hiểu vài điều cơ bản trước khi đi.
Khi đưa và nhận đồ, như danh thiếp, tiền, quà, ở một số nơi người ta dùng hai tay để thể hiện sự tôn trọng. Ở mình cũng có thói quen này với người lớn tuổi, nên khá dễ làm theo.
Ăn uống, giờ giấc và đúng hẹn
Ăn uống có nhiều phép tắc riêng: cách dùng đũa, không cắm đũa thẳng vào bát cơm ở một số nơi, ăn hết hay để lại một chút, gọi phục vụ thế nào. Quan sát bàn bên cạnh là cách học nhanh nhất.
Ở một số nơi, ăn uống khi đang đi bộ trên phố hay trên tàu điện bị coi là không lịch sự. Ở nơi khác thì hoàn toàn bình thường.
Đúng giờ ở nhiều nước rất quan trọng: giờ tàu, giờ hẹn, giờ tour, giờ đặt bàn nhà hàng. Đến muộn có khi mất chỗ, hoặc làm cả đoàn chờ.
Giờ mở cửa hàng, nhà hàng cũng khác. Có nơi đóng cửa sớm, có nơi nghỉ trưa dài, có nơi đóng cửa vào ngày nghỉ cuối tuần. Kiểm tra trước để không đến nơi gặp cửa đóng.
Tìm hiểu, quan sát và xin lỗi khi lỡ sai
Trước chuyến đi, dành một buổi đọc về văn hoá ứng xử cơ bản của nơi đến, trên các trang du lịch chính thức hoặc trang của đại sứ quán. Học vài câu chào, cảm ơn, xin lỗi bằng tiếng của họ.
Khi đến nơi, mắt quan sát nhiều hơn miệng nói. Người địa phương làm gì thì mình làm theo. Không chắc thì hỏi một cách lịch sự.
Lỡ làm sai, thành thật xin lỗi. Phần lớn người ở mọi nơi đều hiểu khách du lịch không thể biết hết, và quý khách biết nhận lỗi.
Cách chúng ta cư xử ở nước ngoài cũng là cách người ta nhìn về người Việt nói chung. Một hành động đẹp nhỏ, như xếp hàng ngay ngắn hay nói nhỏ trên tàu, góp phần cho hình ảnh đó.
Trước chuyến đi nước ngoài tới, bạn thử tìm hiểu ba điều về nơi đến: cách chào hỏi, thói quen tiền bồi dưỡng, và một điều kiêng kỵ phổ biến. Ba điều đó thôi đã giúp bạn tự tin hơn rất nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Đi nước ngoài có cần đưa tiền bồi dưỡng không?
Tuỳ nước. Có nơi gần như bắt buộc, có nơi đã tính vào hoá đơn, có nơi không cần. Tìm hiểu thói quen ở nước đến và đọc kỹ hoá đơn xem đã có phí phục vụ chưa.
Nói chuyện to trên tàu xe ở nước ngoài có sao không?
Ở một số nước, phương tiện công cộng cần giữ yên lặng và nói to bị coi là thất lễ. Quan sát người địa phương và giữ giọng nhỏ là cách an toàn nhất.
Có cần cởi giày khi vào nhà người nước ngoài không?
Ở nhiều nơi, nhất là các nước châu Á, cởi giày khi vào nhà là phép lịch sự. Quan sát chủ nhà hoặc hỏi, và mang tất sạch khi đi chơi.
Làm sao biết phép lịch sự của nước mình sắp đến?
Đọc trên các trang du lịch chính thức, trang đại sứ quán, hỏi người đã sống ở đó, và khi đến nơi thì quan sát người địa phương rồi làm theo.
Lỡ làm điều thất lễ ở nước ngoài thì làm gì?
Thành thật xin lỗi, có thể bằng vài từ tiếng địa phương nếu biết. Phần lớn người ta hiểu khách du lịch không thể biết hết và quý người biết nhận lỗi.
