Một chuyến đưa cha mẹ về chốn cũ cần hỏi kỹ cha mẹ muốn gặp ai, đến đâu, chuẩn bị tinh thần cho những đổi thay, đi thật chậm để cha mẹ kể chuyện, và ghi lại những câu chuyện đó. Đây là chuyến đi để nghe, không phải để tham quan, và có khi nó là chuyến đi ý nghĩa nhất mà bạn từng làm cùng cha mẹ.
Chào bạn, đây là Dân Du Lịch. Nhiều cha mẹ mình đã rời quê từ thời trẻ, theo công việc, theo những biến động của đời sống. Có người mấy chục năm chưa về lại ngôi làng nơi mình sinh ra, ngôi trường mình từng học, thành phố mình từng làm việc. Tập này mình kể cách tổ chức chuyến về chốn cũ cho thật trọn vẹn.
Hỏi cha mẹ: muốn về đâu, gặp ai
Bắt đầu bằng những câu hỏi mở, vào một buổi tối thong thả: hồi trẻ cha mẹ ở đâu, nơi nào cha mẹ nhớ nhất, có ai cha mẹ muốn gặp lại không. Nhiều khi chính câu hỏi đó đã mở ra những câu chuyện bạn chưa từng nghe.
Ghi lại tên những nơi, những người cha mẹ nhắc đến. Ngôi trường, cây đa đầu làng, nhà người bạn cũ, mộ phần ông bà, nơi đóng quân thời trẻ. Đó sẽ là bản đồ của chuyến đi.
Hỏi người thân trong họ hàng để tìm lại liên lạc của những người cha mẹ muốn gặp. Có người đã chuyển đi, có người đã mất. Biết trước để chuẩn bị tinh thần, và để cha mẹ không bị bất ngờ khi đến nơi.
Báo trước cho người thân ở quê biết thời gian về. Họ sẽ chuẩn bị đón, và có khi tổ chức một bữa cơm sum họp mà cha mẹ nhớ mãi.
Chuẩn bị tinh thần cho những đổi thay
Chốn cũ trong ký ức của cha mẹ có thể đã thay đổi rất nhiều. Con đường đất thành đường bê tông, cánh đồng thành khu dân cư, ngôi nhà cũ đã có người khác ở hoặc không còn nữa.
Nói trước với cha mẹ về khả năng này một cách nhẹ nhàng, dựa trên những gì bạn tìm hiểu được qua người thân. Cha mẹ sẽ đến với tâm thế đón nhận thay vì hụt hẫng.
Khi đến nơi, nếu cha mẹ buồn vì cảnh cũ không còn, hãy để cha mẹ buồn, đừng vội an ủi bằng những câu như giờ đẹp hơn mà. Ngồi cạnh, hỏi cha mẹ hồi đó ở đây trông thế nào. Kể lại giúp cha mẹ nhẹ lòng.
Cũng có những thứ vẫn còn nguyên: ngôi chùa, giếng nước, cây cổ thụ, một món ăn ở chợ. Những thứ đó thường làm cha mẹ xúc động nhất.
Đi chậm để cha mẹ kể chuyện
Chuyến về chốn cũ không cần lịch trình dày. Mỗi ngày một hai nơi là đủ, và để thật nhiều thời gian cho cha mẹ đứng lại, nhìn ngắm, kể chuyện.
Hãy là người hỏi và người nghe. Chỗ này hồi đó là gì, cha mẹ hay làm gì ở đây, ai đi cùng. Một câu hỏi đúng lúc có thể mở ra cả một buổi chiều kể chuyện.
Đi bộ chậm trong làng, ghé quán nước đầu ngõ, ngồi ở sân đình. Người lớn tuổi trong làng có khi nhận ra cha mẹ, hoặc biết người cha mẹ đang tìm.
Đừng vội chụp ảnh liên tục. Có những khoảnh khắc nên chỉ để nhìn và nghe. Chụp vài tấm ở những chỗ quan trọng là đủ.
Nếu cha mẹ muốn ở lại lâu hơn ở một nơi, hãy chiều theo, dù lịch đã định đi tiếp. Có khi chỉ một buổi chiều ngồi ở sân nhà người bạn cũ lại là phần cha mẹ nhớ nhất, và những nơi còn lại trong danh sách có thể để dịp khác.
Ghi lại những câu chuyện
Những câu chuyện cha mẹ kể trong chuyến đi là tài sản của cả gia đình. Nếu được cha mẹ đồng ý, ghi âm hoặc quay lại một vài đoạn khi cha mẹ kể ở đúng nơi đó.
Mang theo một cuốn sổ nhỏ, ghi tên người, tên đất, năm tháng cha mẹ nhắc đến. Sau này con cháu muốn tìm hiểu cội nguồn sẽ có chỗ để bắt đầu.
Chụp ảnh cha mẹ ở những nơi đáng nhớ, đứng trước cổng trường cũ, bên gốc cây, cạnh người bạn cũ. Về nhà in vài tấm đặt trong khung, cha mẹ sẽ rất vui.
Nếu có con nhỏ đi cùng, để các cháu nghe ông bà kể chuyện ngay tại chỗ. Câu chuyện kể ở đúng nơi nó xảy ra in vào trí nhớ trẻ con lâu hơn mọi trang sách.
Quà, lễ nghĩa và sức khoẻ trên đường
Về quê thăm người thân, người quen cũ, nên có chút quà. Không cần đắt tiền, quan trọng là tấm lòng: bánh trái, trà, đặc sản nơi mình đang sống. Hỏi cha mẹ cần mang quà cho ai, để không ai bị sót.
Nếu có thắp hương ở nhà thờ họ hay mộ phần, chuẩn bị theo phong tục của địa phương, hỏi người thân ở quê để làm đúng.
Những chuyến về quê thường nhiều cảm xúc, nhiều gặp gỡ, cha mẹ dễ mệt hơn mình nghĩ. Giữ giờ nghỉ, nhắc uống thuốc, uống nước, đừng để các cụ thức khuya trò chuyện quá nhiều đêm liền.
Lần tới có dịp, bạn thử hỏi cha mẹ một câu: nơi nào cha mẹ muốn về lại nhất. Có khi chuyến đi ý nghĩa nhất không cần đi xa, chỉ cần đi đúng nơi.
Câu hỏi thường gặp
Nên chuẩn bị gì khi đưa cha mẹ về quê cũ sau nhiều năm?
Hỏi cha mẹ muốn đến đâu, gặp ai, liên lạc trước với người thân ở quê, chuẩn bị tinh thần cho những đổi thay, mang quà nhỏ và giữ lịch trình nhẹ nhàng.
Cha mẹ buồn vì quê cũ thay đổi thì nên làm gì?
Ngồi cạnh và để cha mẹ kể lại nơi đó ngày xưa trông thế nào. Lắng nghe giúp cha mẹ nhẹ lòng hơn là vội an ủi.
Có nên ghi âm khi cha mẹ kể chuyện xưa không?
Nên, nếu cha mẹ đồng ý. Những câu chuyện kể ở đúng nơi chốn là tư liệu quý của gia đình, sau này con cháu sẽ rất trân trọng.
Về quê thăm họ hàng nên mang quà gì?
Không cần đắt tiền, thường là bánh trái, trà, đặc sản nơi mình đang sống. Hỏi cha mẹ danh sách người cần thăm để chuẩn bị đủ, không sót ai.
Chuyến về chốn cũ nên đi bao nhiêu ngày?
Tuỳ số nơi và số người muốn gặp, thường vài ngày là vừa. Quan trọng là lịch trình thong thả, mỗi ngày chỉ một hai nơi để cha mẹ có thời gian ngắm và kể chuyện.
